Zespół jelita drażliwego. Objawy, diagnoza, leczenie.

Zespół jelita drażliwego

W naszej praktyce coraz częściej spotykamy osoby borykające się z problemami jelitowymi.

Często pacjenci trafiają do naszych gabinetów jeszcze bez potwierdzonej przez lekarza diagnozy ZJD. Zwykle to właśnie dopiero podczas wnikliwego wywiadu, podczas którego pytamy o dolegliwości żołądkowo – jelitowe okazuje się, że to właśnie one stanowią istotny problem. Zazwyczaj diagnoza lekarza polega na ignorowaniu problemu lub złej diagnozie – pacjent wychodzi z zaleceniami diety łatwostrawnej lub receptą na leki przeciwbiegunkowe. Problem zazwyczaj nie ustępuje samoistnie, a wręcz nasila się w połączeniu ze stresem. Nie oznacza to oczywiście, że każdy przypadek to akurat zespół jelita drażliwego, nic z tych rzeczy. Do każdego przypadku trzeba podejść indywidualnie i odpowiedzialnie.

Zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome– IBS) jest jedną z najczęstszych przyczyn konsultacji gastroenterologicznych. Szacunkowe dane wskazują, że nawet 20% ludności krajów rozwiniętych może borykać się z tym problemem. IBS częściej występuje u płci żeńskiej, niż męskiej, co przypuszczalnie może wskazywać na rolę hormonów żeńskich w rozwoju IBS.

Objawy kliniczne w zespołu jelita drażliwego opisywane są przez Kryteria Rzymskie III z 2006 r. jako nawracający ból lub dyskomfort w obrębie jamy brzusznej trwający przynajmniej 3 dni w miesiącu przez ostatni kwartał. Ponadto muszą być spełnione co najmniej 2 z 3 objawów dodatkowych, tj.: poprawa po wypróżnieniu, początek dolegliwości skojarzony ze zmianą rytmu wypróżnień i/lub ze zmianą wyglądu stolca.

KRYTERIA RZYMSKIE
Opublikowana w 2006 roku klasyfikacja zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, określająca zasady ich rozpoznawania oraz wytyczne dotyczące leczenia.

Cechą charakterystyczną jest występowanie naprzemiennych biegunek i zaparć. Ze względu na dominujący objaw możemy wyróżnić, postać z przewagą biegunek (D-IBS) oraz postać z dominacją zaparć (C-IBS). W postaci bez wyraźnej dominacji mówimy o postaci mieszanej (M-IBS). Najczęstszą postacią jest zespół D-IBS (częste stolce o małej objętości, ulga po wypróżnieniu). Często występują dolegliwości współwystępujące np. ból w jamie brzusznej, który występuje u prawie połowy chorych.

Diagnostyka

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego jest bardzo trudne i w praktyce sprowadza się do wykluczenia chorób o podobnym obrazie klinicznym. Objawy IBS często podszywają się pod objawy obserwowane u pacjentów chorujących na nieswoiste choroby zapalne jelit takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego i chorobę Leśniowskiego Crohna. Zasadne jest, aby w różnicowaniu chorób wykonać ocenę endoskopową jelita grubego i odbytnicy w celu wyeliminowania raka okrężnicy, zapalenia okrężnicy lub chorobę uchyłkową, lub zapalenia jelita będącego następstwem zakażenia bakterią Campylobacter jejuni. Pomocne może być również wykonanie posiewu stolca w celu identyfikacji potencjalnego patogenu odpowiedzialnego za wywołanie zakażenia.

W diagnostyce IBS ważną rolę odgrywają również badania dodatkowe, które są pomocne w przypadku, gdy podstawowe badania obrazowe nie dały rozstrzygnięcia np. biegunka charakterystyczna jest dla nadczynności tarczycy, alergii pokarmowych, nietolerancji laktozy lub choroby trzewnej. Zaparcia mogą występować w kamicy żółciowej lub przy zwolnionym pasażu jelitowym spowodowanym złą dietą i zbyt niską aktywności fizyczną.

Leczenie

Leczenie zespołu jelita drażliwego jest trudne i wymaga współpracy dietetyka, gastroenterologa oraz psychologa (pacjencji z ciężką postacią IBS często odczuwają niepokój, lęk, depresję. Normalne funkcjonowanie jest utrudnione, co powoduje uczucie odrzucenia).

Postępowanie obejmuje właściwą, modyfikację diety chorego. Terapia wymaga indywidualnych zleceń żywieniowych, które biorą pod uwagę samopoczucie, możliwości kulinarne pacjenta oraz stopień zaawansowania choroby. W postaci biegunkowej stosowanie popularnych środków bez recepty może powodować bardzo uporczywe zaparcia, nasilenia bólu i wzdęcia. W postaci z przewagą zaparć należy rozpatrzeć ograniczenie lub całkowitą rezygnację z leków przeczyszczających, ponieważ odpowiednia dieta może przywrócić właściwy rytm wypróżnień i lepsze samopoczucie. Długotrwałe stosowanie leków przeczyszczających najczęściej prowadzi do zwiększania ich dawek – z czasem jelita pracują wolniej i konieczna jest większa dawka leku.

Podstawowe zalecenia obejmują:

– mniejsze, ale częstsze posiłki,
– dieta łatwostrawna (staramy się gotować, dusić),
– produkty nieprzetworzone bez sztucznych dodatków,
– rezygnację z fast foodów,
– unikanie napojów gazowanych, ponieważ potęgują one uczucie wzdęć,
– regularną aktywność fizyczną,
– unikanie mocnej kawy i herbaty,
– rzucenie palenia.

 

Źródła:
1. Baczuk L. Zespół jelita drażliwego w praktyce chirurgicznej. MWM Gastroenterologia 2006; 3. 2. Halvorson HA, Schlett CD, Riddle MS. Irritable bowel syndrome: a chronic sequelae of acute gastroenteritis. Am J Gastroenterol 2006; 101: 1894-9. 3. Borum ML. Physician perception of irritable bowel syndrome diagnosis and management in female and male patients. Am J Gastroenterol 2000; 95: 2528-9. 4. Spiller RC. Postinfectious irritable bowel syndrome. Gastroenterology 2003; 124: 1662-71. 5. Levine SJ. Podejmowanie decyzji w gastroenterologii. Wyd. 1. D.W. Publishing Co., Szczecin 1993. 6. Neal KR, Barker L, Spiller RC. Prognosis in post-infective irritable bowel syndrome: a six year follow up study. Gut 2002; 51: 410-3.

Zobacz także:

Porównanie jakości żywności w Polsce i Niemczech. UOKiK w natarciu


O nas