Witamina K, suplementacja, niedobór, szczepienia noworodków

Niejednokrotnie słyszy się o tym, że rodzice odmawiają podania witaminy K swoim dzieciom zaraz po narodzinach. O tym, że to ważna procedura powinien wiedzieć każdy, ale niestety nie każdy w nią wierzy. Czym jest witamina K, za co odpowiada, jakie są objawy niedoborów i nadmiaru i co najważniejsze, jakie mogą być następstwa niepodania domięśniowo dziecku tej witaminy w pierwszych godzinach życia? Wszystkiego dowiecie się w tym artykule.

Czym jest witamina K

witamina ka struktura chemiczna
Struktura chemiczna witamin K1, K2 i K3

Witaminy z grupy K to grupa związków chemicznych, będących pochodnymi 2-metylo-1,4-naftochinonu. Podlega ona procesowi regeneracji w wątrobie w cyklu
witaminy K. Jest produkowana przez bakterie w jelicie grubym. Do grupy zalicza się:

  • filochinon (witamina K1) – występuje w roślinach,
  • menachinion (witamina K2) – syntetyzowana przez drobnoustroje zamieszkujące jelito grube,
  • menadion (symtetyczna witamina K3).

Witamina K jest niezbędna do tworzenia czynników krzepliwości krwi, katalizuje syntezę białka – protrombiny w wątrobie oraz przejście protrombiny w trombinę a także uczynnia tromboplastynę.

– Protrombina – białko osocza krwi powstające w wątrobie pod wpływem wit. K – Trombina – enzym odłączający dwa rozpuszczalne peptydy fibrynogenu, zmieniając go w nierozpuszczalną fibrynę (skrzep).

Witamina K bierze udział w formowaniu tkanki kostnej, a także ma właściwości antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze i przeciwbólowe.

Niedobory witaminy K występują bardzo rzadko. Mogą wystąpić w chorobach wątroby, w ogólnym niedożywieniu, zaburzonym wchłanianiu, w chorobach nowotworowych oraz przy stosowaniu niektórych antybiotyków.

Objawy niedoboru witaminy K:

  • sińce po najlżejszym uderzeniu,
  • obfite miesiączki,
  • krwawienie z nosa,
  • słaba krzepliwość,
  • długie gojenie się ran,
  • biegunki.

Nadmiar wywołuje objawy takie jak:

  • żółtaczkę,
  • uszkodzenia wątroby,
  • uszkodzenie struktury nerwowej u niemowląt,
  • niedokrwistość,
  • zapalenie jelit,
  • zaburzenia we wchłanianiu tłuszczów,
  • zaburzenia we wchłanianiu pokarmów.

Osoby, które biorą leki antykoagulacyjne, takie jak np. WARFARYNA powinny uważać na suplementy z witaminą K z racji swoich antagonistycznych właściwości.

Leki przeciwzakrzepowe, antykoagulanty – grupa leków spowalniających, utrudniających lub uniemożliwiających krzepnięcie krwi.

Nie podaje się norm dla dorosłych, ponieważ zapotrzebowanie jest małe i dzienna racja pokarmowa zapewnia pokrycie zapotrzebowania. Normy ustala się u niemowląt i dzieci, ponieważ u niemowląt flora jelitowa jest słabo rozwinięta i nie wytwarza dostatecznej ilości witaminy K. Jest jej też bardzo mało w mleku kobiecym (około 2µm/l gdzie dla niemowląt bezpieczną wartość uważa się około 10µm/d).[14]

K2MK7

W dzisiejszym świecie, świecie gdzie alternatywne metody leczenia stają się bardzo popularne, słyszy się także o tak zwanym menachinonie, czyli K2 MK7. Jak podają źródła, ma ona pomagać w chorobach kości. Czy tak jest na prawdę? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy przeprowadzić badania in vitro (w szalce) oraz in vivo (na żywym organizmie). Badania wskazują, że in vitro witamina ta stymuluje osteoblasty, czyli komórki kościotwórcze oraz hamuje osteoklasty, czyli komórki kościogubne. Działanie in vivo wskazywało, że ta forma witaminy K poprawia stan kości u kobiet po menopauzie i zwiększa ich wytrzymałość. Trzeba także wziąć pod uwagę, że witamina K2 MK7 może dawać lepsze wyniki niż przykładowo witamina K1 dzięki jej lepszej biodostępności.  Witamina K ogólnie działa, a trzeba zaznaczyć, że na temat witaminy K2 MK7 badań jest niewiele, co może dawać zawyżone wyniki, a same badania były przeprowadzane przez tych samych naukowców.[8][10][17][18][19][20][21]

A jak sprawa wygląda z tętnicami? Przeprowadzono badanie sprawdzające, czy witamina K2MK7 pomaga w zapobieganiu miażdżycy tętnic. Sam test wykazał, że witamina K2 MK7 może obniżać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, ale nie pomaga oczyszczać tętnic z płytek miażdżycowych.  I choć wyniki były zadowalające, samo badanie miało wady. Brak systematycznego, kontrolowanego badania klinicznego, a samo badanie opierało się na analizie kwestionariuszy uczestników. [16][22]

Trzeba zaznaczyć, że brak jakichkolwiek metaanaliz oraz oficjalnych wytycznych co do suplementacji, które dowodziłyby skuteczność witaminy K2 MK7. Trzeba natomiast pamiętać że to nie jest cudowny środek na nasze dolegliwości.

Dlaczego witamina K jest tak ważna dla noworodków?

Moda zapoczątkowana w USA przyjęła się także w Polsce. Moda na nie podawanie noworodkom zastrzyku z witaminy K. Jak już wiemy, witamina to odgrywa ważną rolę w procesach krzepnięcia krwi. Ponieważ łożysko nie transportuje dostatecznie skutecznie witaminy K z krążenia matki do płodu a przewód pokarmowy noworodków jest sterylny bezpośrednio po urodzeniu należy dostarczyć witaminę poprzez szczepionkę. U zdrowych noworodków stężenie witaminy K w osoczu krwi spada bezpośrednio po porodzie, lecz wraca do normy z chwilą rozpoczęcia wchłaniania pokarmów. W razie zbyt dużego spadku stężenia protrombiny może wystąpić tak zwana skaza krwotoczna lub choroba krwotoczna noworodka.[1]. U dzieci w 3-5 dobie życia objawia się ona krwawieniem z przewodu pokarmowego, pępka, błon śluzowych i skóry. Później od 2 do 12 tygodnia życia mogą pojawić się krwawienia w mózgu. Takim problemom zapobiega podanie domięśniowo zaraz po urodzeniu 1mg witaminy K. Od 2017r zrezygnowano z zaleceń późniejszego podawania witaminy K doustnie, uznaje się że jednorazowe podanie domięśniowo jest wystarczające.[2][3][4][9][11]

Witamina K a osteoporoza i zdrowe kości

Osteoporoza jest uogólnioną chorobą systemową, którą charakteryzuje obniżona masa tkanki kostnej oraz zmiany w mikroarchitekturze kości, co w konsekwencji zwiększa ryzyko złamań. Więcej na temat osteoporozy możecie przeczytać w artykule Nikoli Molik.

W ostatnich badaniach wykazano, że witamina K może wpływać na rozwój kośćca. Niski poziom tej witaminy związany jest obniżoną gęstość kości[12]. Raport z badania Nurses’ Health Study sugeruje, że kobiety, które przyjmują co najmniej 110µm witaminy K dziennie, są o 30% mniej podatne na złamania kości biodrowej, niż kobiety, które przyjmują jej mniej (chodzi tutaj o wszystkie źródła witaminy K tj. zielone warzywa liściaste: brokuły, rzepa, szpinak, sałata, szparagi, brukselka, kalafior, kapusta. Oprócz tego w owocach tj: awokado, brzoskwinie oraz jajach, serze, wątrobie, a także truskawkach, soi, pomidorach)[13][12][15][7].

Zwrócić uwagę także trzeba na badania, które wskazują, że witamina K ma pozytywny wpływ na gęstość mineralną kości oraz zmniejsza ryzyko złamań. Ponadto badania wskazują, że wpływ antykoagulantów na bazie kumaryny na zdrowie kości jest niejednoznaczny, a retrospektywne badania sugerują, że długotrwała terapia niekorzystnie wpływa na BMD (z ang. bone mineral density – mineralna gęstość kości) kręgosłupa i ryzyko złamania. Obecnie dostępne są leki antykoagulacyjne, które nie wpływają na metabolizm witaminy K i umożliwiają przeprowadzenie badań klinicznych, aby odpowiedzieć na pytanie, czy kumaryny mają niekorzystny wpływ na kości.[5][6]

Podsumowując. Witamina K jest bardzo ważna dla nas od samego poczęcia, aż do końca naszego życia. Pamiętajmy o tym, kiedy lekarz będzie chciał podać dziecku szczepionkę z witaminą K, oraz przez całe nasze życie aby zmniejszać ryzyko wystąpienia osteoporozy.

Piśmiennictwo
1. Robert K. Murray, Daryl K. Granner,Peter A. Mayes, Victor W. Rodwell, BIOCHEMIA HARPERA, Wydanie III, Warszawa 1995 Wydawnictwo, Lekarskie PZWL, ISBN 83-200-1798-X
2. WITAMINA K DLA NIEMOWLĄT – DLACZEGO JEST TAK WAŻNA?
3. The Littlest Victims of Anti-Science Rhetoric
4. Frequently Asked Questions (FAQ’s): Vitamin K and the Vitamin K Shot Given at Birth
5. Bone health and osteoporosis: the role of vitamin K and potential antagonism by anticoagulants.
6. Vitamin K and osteoporosis
7. Vitamin K
8. The Ultimate Vitamin K2 Resource
9. Facts about Vitamin K Deficiency Bleeding
10. Comparison of menaquinone-4 and menaquinone-7 bioavailability in healthy women.
11. Vitamin K in neonates: facts and myths
12. Weber P. Vitamin K and bone health. Nutrition. 2001; 17:880–7.
13. Feskanich D, Weber P, Willett WC, Rockett H, Booth SL, Colditz GA. Vitamin K intake and hip fractures in women: a prospective study. Am J Clin Nutr. 1999; 69:74–9.
14. Ciborowska Helena, Rudnicka Anna, Dietetyka żywienie zdrowego i chorego człowieka, wyd. III uzupełnione,
Wydawnictwo Lekarskie PZWL, ISBN 978-83-200-3988-7
15. The health benefits of vitamin K 
16. Does vitamin K2Mk7 really clear the arteries?
17. Knapen, M. H. J., et al. “Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women.” Osteoporosis International (2013): 2499-2507.
18. Rønn, Sofie Hertz, et al. “Vitamin K2 (menaquinone-7) prevents age-related deterioration of trabecular bone microarchitecture at the tibia in postmenopausal women.” European Journal of Endocrinology (2016): 541-549.
19. Yamaguchi, Masayoshi, and Zhong Jie Ma. “Inhibitory effect of menaquinone-7 (vitamin K2) on osteoclast-like cell formation and osteoclastic bone resorption in rat bone tissues in vitro.” Molecular and cellular biochemistry (2001): 39-47.
20. Yamaguchi, Masayoshi, Emi Sugimoto, and Sachiko Hachiya. “Stimulatory effect of menaquinone-7 (vitamim K2) on osteoblastic bone formation in vitro.”Molecular and cellular biochemistry (2001): 131-137.
21. Yamaguchi, Masayoshi, et al. “Prolonged intake of fermented soybean (natto) diets containing vitamin K2 (menaquinone-7) prevents bone loss in ovariectomized rats.” Journal of bone and mineral metabolism (2000): 71-76.
22. Dietary Intake of Menaquinone Is Associated with a Reduced Risk of Coronary Heart Disease: The Rotterdam Study

Zobacz także:

Wpływ aktywności fizycznej na osteoporozę

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.