Osteoporoza a aktywność fizyczna

Osteoporoza to bardzo często występujące schorzenie, jest chorobą metaboliczną układu kostnego. Gęstość kośćca jest niższa o 2,5 SD (odchylenie standardowe) w stosunku do średniej gęstości kości zdrowych, młodych kobiet. Najczęściej pojawia się u kobiet po okresie menopauzalnym. Ubytek masy kostnej jest postępujący, a struktura przestrzenna kości jest osłabiona. Nawet niewielkie urazy mogą doprowadzić do złamania tzw. osteoporotycznego. Najczęściej dotyczą szyjki kości udowej, przedramienia czy kręgosłupa, ale mogą też wystąpić w innych lokalizacjach. Wcześniej występuje osteopenia, czyli stan zmniejszonej gęstości kości, ale nie osiągającej jeszcze wartości patologicznej.

Według Światowej Organizacji Zdrowia definicja wygląda następująco:

Osteoporoza jest uogólnioną chorobą systemową, którą charakteryzuje obniżona masa tkanki kostnej oraz zmiany w mikroarchitekturze kości, co w konsekwencji zwiększa ryzyko złamań.

Żeby zrozumieć to schorzenie, musimy na chwile skupić się na samej tkance kostnej, której ono dotyczy. Tkanka ta podlega ciągłej przebudowie i jest dynamicznie modelowana. Tempo takiego procesu jest różne i zależne od czynników wpływających na metabolizm tkanki kostnej. U dorosłego człowieka średnio następuje odnowa 8% tkanki kostnej rocznie. Metabolizm tkanki kostnej działa na zasadzie procesów resorpcji i tworzenia. Dzięki temu właściwości kości są utrzymywane na odpowiednim poziomie. Za tworzenie odpowiedzialne są osteoblasty, a za niszczenie osteoklasty. Między tymi dwoma procesami powinna występować równowaga.

Do około 35 r.ż. przeważają procesy tworzenia, zaś po tym okresie rozpoczyna się powolna przewaga resorpcji. Szczególnym okresem jest pierwszych pięć lat po menopauzie, gdzie widać wyraźnie nasilony proces resorpcji.

Częstość występowania osteoporozy rośnie wraz z wiekiem, dużo częściej jest też zauważalny u kobiet niż u mężczyzn i częściej u rasy kaukaskiej niż czarnej.

Wyróżnić możemy osteoporozę pierwotną oraz wtórną, gdzie pierwsza z nich wstępuje aż u 80% chorych. Do jej przyczyn zaliczyć możemy:

  • menopauzę
  • proces starzenia się.

Jeżeli chodzi o osteoporozę wtórną – do czynników zaliczamy:

  • genetyczne predyspozycje (np. wrodzona łamliwość kości, zespół Marfana)
  • czynniki żywieniowe i choroby układu pokarmowego (np. niedobór wapnia i wit.D, zespół złego wchłaniania, alkoholizm, stan po resekcji żołądka) – zła dieta
  • schorzenia endokrynologiczne (np. nadczynność tarczycy, hipogonadyzm, cukrzyca)
  • farmakoterapie
  • unieruchomienie – mała aktywność fizyczna
  • choroby tkanki łącznej, jak RZS czy ZZSK.

Osteoporoza długo nie daje żadnych objawów lub dolegliwości. Pierwszym z nich może być właśnie złamanie przy niewielkim urazie, kiedy już jest za późno na leczenie. Dlatego tak ważne jest, aby pamiętać o profilaktyce. Najczęściej dochodzi do złamań kręgów, jednak nie zawsze wywołują one ból, przez co mogą być niezauważone lub zbagatelizowane. Taki uraz powoduje napięcie mięśni otaczających kręgosłupa. Objawy, które mogą dać o sobie znać to bóle kości pod wpływem obciążenia lub obniżenie wzrostu – przez złamania kompresyjne kręgów i bóle kręgosłupa.

U osób, które są zagrożone występieniem osteoporozy, należy wprowadzić profilaktykę, której celem jest niedopuszczenie do złamań kostnych, dzięki zwiększeniu masy kostnej, zapobieganie jej ubytkowi i poprawę wewnętrznej struktury. Powinno się uzupełnić niedobory żywieniowe wapnia, wit.D oraz białka.

Przy tym schorzeniu działania fizjoterapeutyczne skupiają się przede wszystkim na zapobieganiu bólowi między innymi za pomocą masażu, a także na budowaniu siły mięśniowej przez ćwiczenia izometryczne, w zamkniętym łańcuchu biomechanicznym, przy stabilnej pozycji. Pomagamy przy utrzymaniu prawidłowej postawy ciała i zachowaniu pełnej ruchomości w stawach.

Najczęściej stosowaną metodą diagnostyczną jest badanie radiologiczne, czyli zdjęcie RTG. Badanie jest niedrogie i łatwo je wykonać, jednak zmiany są dopiero widoczne po około 30-40% ubytku masy kostnej. Kolejnym badaniem jest densytometria kostna, czyli badanie gęstości kości. Umożliwia ocenę zagrożenia złamania i podjęcie odpowiednich decyzji terapeutycznych.

 

osteoporoza, zdj1

 

Osteoporoza, czynniki zwiększające ryzyko występowania:

  • płeć żeńska
  • rasa biała
  • osteoporoza w rodzinie w linii żeńskiej
  • palenie tytoniu
  • nadmierne spożycie kawy lub alkoholu
  • obniżona aktywność fizyczna
  • wiek
  • przewlekłe stosowanie niektórych leków

Aktywność fizyczna należy do głównych czynników, które warunkują uzyskanie odpowiedniej szczytowej masy kostnej, zapewnia równowagę między procesami resorpcji i odbudowy kości. Badając osoby w wieku młodzieńczym, wykazano zmniejszenie ryzyka złamań u regularnie ćwiczących. Wykazano też zwiększenie skłonności do złamań u osób o zmniejszonej adaptacji do wysiłku fizycznego oraz fakt, iż kobiety w wieku 20-39 lat, które uprawiają sport, mają większą gestość kości od rówieśniczek mniej aktywnych. Pozytywny wpływ ćwiczeń na kości młodych kobiet zależny jest od prawidłowego poziomu estrogenu.

Zaobserwowano wyższe wartości masy kostnej obciążanych kości u atletów, osób dźwigających ciężary (zwłaszcza w obrębie kręgosłupa lędźwiowego. Podobne efekty zauważono też u młodych kobiet, które brały udział w budowaniu masy mięśniowej w porównaniu do rówieśniczek uprawiających aerobik.), biegaczy uprawiających biegi przełajowe i maratończyków.

Najwyższe wartości gęstości kości stwierdzono u rugbystów w obrębie kręgosłupa, kulturystów, pływaków i osób uprawiających sporty walki w obrębie kończyn górnych oraz u piłkarzy i biegaczy w obrębie kończyn dolnych.

Zarówno ćwiczenia aerobowe, jak i ćwiczenia oporowe mogą powodować stymulację kości i wzrost ich gęstości, jednak to ćwiczenia oporowe mogą wykazywać bardziej specyficzne działanie.

Utrzymywanie aktywności fizycznej po okresie menopauzalnym pozwoli zmniejszyć ubytek masy kostnej przy co najmniej 3 km spacerach w ciągu tygodnia i ogólnousprawniających ćwiczeniach co najmniej 3 h w tygodniu. Kobiety aktywne mają o 55% zmniejszone ryzyko złamania szyjki kości udowej.

Aktywność ruchowa pobudza kościotworzenie i zwiększa gęstość mineralną kości, ma pozytywny wpływ na metabolizm tkanki kostnej.

Liczne badania przeprowadzone na grupie młodych dorosłych [10-15] porównały BMD (Bone Mineral Density- mineralna gęstość kości) między dwoma grupami ustalonymi w zależności od wymiarów, aktywności fizycznej i płci. Pomiarów dokonywano w kości promieniowej, udowej, piętowej oraz w kręgach kręgosłupa. U sportowców zauważono wyższy wskaźnik BMD niż u ich mniej aktywnych rówieśników.

Wiele badań wykazało zwiększoną gęstość kości u biegaczy biegających zarówno rekreacyjnie, jak i zawodowo. U mężczyzn i kobiet powyżej 50 roku życia, którzy uprawiali biegi długodystansowe średnio przez 9 lat, wykazano zwiększoną gęstość kostną w porównaniu do grupy kontrolnej.

Zjawisko piezoelektryczności kości– pod wpływem zginania kości długich powierzchnia rozciągana staje się elektrododatnia, a dociskana elektroujemna. Efekt piezoelektryczny powoduje powstanie pola elektrycznego, dlatego zwiększa się gęstość kości przez przyciąganie osteoblastów. Widzimy więc, jak ważny jest ruch w prewencji osteoporozy.

Jak więc widzimy, badania wykazują pozytywną korelacje między ćwiczeniami a ich wpływem na gęstość kości, a co za tym idzie na prewencje osteoporozy.

Być może najważniejszym prewencyjnym działaniem aktywności fizycznej w przypadku osteoporozy i złamań jest zmniejszona częstość upadków, dzięki zwiększonej sile mięśniowej, równowadze i koordynacji.

 

Piśmiennictwo
Choroby reumatyczne- Autorzy: Janusz Bolanowski, Zdzisława Wrzosek
AWF Wrocław, 2007, wyd.1
ISBN: 978-83-89156-61-7

https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF01621898?LI=truehttp://pmj.bmj.com/content/postgradmedj/79/932/320.full.pdf
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9927006

Zobacz także:

PSTRĄG Z KASZĄ JAGLANĄ I SAŁATKĄ

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.