Celiakia

Celiakia jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym  spowodowana przez gluten, występująca u osób z predyspozycjami genetycznymi. Choroba ta może ujawnić się w każdym wieku, najczęściej jednak rozpoznawana jest u dzieci.”
Gluten jest frakcją  białek, która występuje w nasionach zbóż takich jak pszenica (gliadyna), żyto (sekalina), oraz jęczmienia (hordeina). Oczywiście wszystkie mieszanki takie jak np. pszenżyto również zawierają hybrydę tych frakcji. Fragmentem glutenu odpowiedzialnym za aktywację układu immunologicznego (a tym samym leżący u podłoża choroby) jest polipeptyd złożony z 33 aminokwasów, który odporny jest zarówno na działanie soku żołądkowego, jak i wszystkich innych enzymów proteolitycznych (enzymy katalizujące hydrolizę wiązań peptydowych ).

Zawarty w pożywieniu gluten (np.  w postaci makaronu pszenicznego) zostaje strawiony do cząsteczek gliadyny, transportowany przez komórki nabłonkowe do blaszki właściwej, a następnie poddany działaniu enzymu – transglutaminazy tkankowej, co znacznie ułatwia wiązanie polipeptydu z antygenem cząsteczki HLA-DQ2 lub DQ8 .  Taki nowy powstały kompleks jest następnie prezentowany limfocytom pomocniczym CD4+ (  koreceptor receptora limfocytów T ), których aktywacja prowadzi do wytworzenia cytokin (min. IL-2,IL-4, IL-10) stymulujących reakcje zapalne prowadzące do zaniku kosmków jelita cienkiego i w rezultacie upośledzenia wchłaniania składników odżywczych. Choroba ma podłoże genetyczne i występuje u osób predysponowanych. Celiakia występuje u osób z pewnymi antygenami zgodności tkankowej (tzw. układem HLA) – HLA DQ2 i/lub DQ8. Inne antygeny HLA praktycznie wykluczają wystąpienie celiakii.

Wśród klasycznych manifestacji zaobserwować możemy dolegliwości ze strony układu pokarmowego (przewlekła biegunka, bóle brzucha, wymioty, utrata masy ciała, objawy zespołu jelita drażliwego, choroby skóry (choroba Duhringa), objawy ze strony układu krwiotwórczego (niedokrwistość)  oraz zaburzenia układu moczowo-  płciowego takie jak opóźnione dojrzewanie płciowe (w tym również opóźnienie pierwszej miesiączki).

Rozpoznanie celiakii jest trudne i wymaga przeprowadzenia kilku rodzajów badań poprzedzonych wcześniejszą i dostatecznie długą ( >6 tyg.) ekspozycją na gluten. Błędem jest przeprowadzanie badań w okresie stosowania diety eliminacyjnej. Podstawowym badaniem jest badanie serologiczne, genetyczne oraz histologiczne błony śluzowej jelita cienkiego.

“British Society of Gastroenterology to organizacja skupiająca się na promocji gastroenterologii w Wielkiej Brytanii.
Zrzeszenie ma ponad trzy tysiące członków, w skład której wchodzi szereg lekarzy, chirurgów, patologów, radiologów, naukowców, pielęgniarek, dietetyków i innych zainteresowanych dziedziną

Zgodnie z wytycznymi BSG z 2014 kluczowym badaniem potwierdzającym (bądź wykluczającym) celiakię pozostaje biopsja dwunastnicy. Duże znaczenie ma również diagnostyka genetyczna (ujemny wynik HLA-DQ2/DQ8 prawdopodobnie wyklucza celiakie). U osób u których niemożliwe jest przeprowadzenie biopsji, należy kierować się badaniami serologicznymi.

Podstawą leczenia celiakii jest stosowanie przez całe życie diety bezglutenowej. Dieta eliminacyjna powinna wykluczać produkty zawierające pszenicę, żyto, oraz jęczmień.  Obecnie dyskusyjna pozostaje konieczność eliminacji owsa.  Pomimo że dobrej jakości owies, bez domieszek, pozostaje świetnym źródłem włókna pokarmowego, magnezu i żelaza to u części chorych obserwowano wystąpienie objawów nietolerancji na zawarte w nim aweniny (frakcja białek ). Dlatego ważne jest monitorowanie ewentualnych objawów.

Zdiagnozowanie celiakii u sportowca amatora czy zdobywającego medale wyczynowca zawsze oznacza konieczność zmiany sposobu odżywiania. Konieczność odpowiedniego bilansowania posiłków z zastosowaniem bezglutenowych zamienników jest pracochłonna i wymaga często pomocy wykwalifikowanego dietetyka.  Fasola, ryż, mączka z kukurydzy, orzechy, ziemniaki, tapioka i quinoa znajdują powszechne zastosowanie jako bardzo dobre źródła węglowodanów, witamin z grupy B, witaminy C,E,K, magnezu, potasu oraz sodu  w diecie eliminującej gluten.  Ponadto suche nasiona roślin strączkowych są również dobrym źródłem białka.

Osoby chore wykazują upośledzone wchłanianie kluczowych składników odżywczych w tym również wapnia oraz witaminy D, które odgrywają  kluczową rolę w profilaktyce osteomalacji oraz osteoporozy.  Późno zdiagnozowana celiakia zwiększa ryzyko wystąpienia tych schorzeń. Badania na  grupie dzieci z nieleczoną celiakią  potwierdzają, że ta grupa  wykazuje niższe wartości gęstości mineralnej oraz zawartości mineralnej kości w porównaniu do grupy kontrolnej  stosującej dietę bezglutenową. W świetle tych doniesień kluczową kwestią wydaje się szybkie zdiagnozowanie choroby trzewnej, ocena stanu odżywienia i edukacji chorego.
Ważną kwestią jest przeprowadzenie badań pod kątem alergii i nietolerancji pokarmowych, pseudoalergii, nadwrażliwości na pokarmy typu niealergicznego w celu wyboru bezpiecznych dla chorego źródeł składników odżywczych.

 

 

 

Zobacz także:
Umów się na wizytę

Piśmiennictwo
Piśmiennictwo: 1/ Zanchi C., Bone metabolism in celiac disease.[online], Department of Reproductive and Development Science, University of Trieste and Institute of Child Health I.R.C.C.S., 14.04.2008 [dostęp: 22.07.2017], Dostępny w Internecie: <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18534236>; 2/ Umut S.K, Bone Mineral Density in Children With Untreated and Treated Celiac Disease [online], Department of Pediatrics, Section of Gastroenterology, 01.10.2003 [dostęp: 20.07.2017], Dostępny w Internecie: <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14508213>; 3/ Goolsby M., Bone Health in Athletes The Role of Exercise, Nutrition, and Hormones [online], Hospital for Special Surgery, 07.11.2016 [dostęp: 19.07.2017], Dostępny w Internecie: <http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1941738116677732>; 4/ Ludvigsson J., Diagnosis and management of adult coeliac disease: guidelines from the British Society of Gastroenterology, [online], British Society of Gastroenterology, 10.06.2014 [dostęp: 21.07.2017], Dostępny w Internecie: <http://www.bsg.org.uk/images/stories/docs/clinical/guidelines/sbn/bsg_coeliac_14.pdf> 5/ Interna Szczeklika, pod red. Piotra Gajewskiego, wyd. 2016, Kraków, Medycyna Praktyczna, 2016, ISBN 978-83-7430-489-4.
FOTO : pixabay, wikipedia

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.